Plasmasnijden is snel, nauwkeurig en geschikt voor vrijwel elk metaal. Maar er is één kant van het proces die minder zichtbaar is — letterlijk. Bij elke snede komt een mix van fijnstof, rook en gassen vrij die zonder goede afzuiging gewoon door uw hal verspreidt en door uw medewerkers wordt ingeademd.
Dat klinkt misschien dramatisch, maar de feiten zijn helder: de stoffen die bij plasmasnijden vrijkomen zijn voor een deel erkend kankerverwekkend. Tegelijk is de oplossing goed te realiseren — mits u weet waar u op moet letten.
In dit artikel leggen we stap voor stap uit wat er speelt: welke stoffen vrijkomen, wat de ARBO-wetgeving van u vraagt, en wat een goede ontstoffingsinstallatie onderscheidt van een halfbakken oplossing.
Wat komt er precies vrij bij plasmasnijden?
Bij plasmasnijden wordt een metaalplaat doorgesneden met een elektrische gasstroom van meer dan 20.000 °C. Op die temperatuur verdampt het metaal gedeeltelijk. Wat daarna in de lucht terechtkomt, is een mengsel van:
- Fijnstof: hele kleine deeltjes (kleiner dan 2,5 micrometer) die diep in de longen doordringen. Ze bevatten metaaldeeltjes van wat er gesneden wordt: chroom, nikkel, mangaan, zink.
- Ozon: een gas dat ontstaat door de UV-straling van de plasmastraal. Al bij lage concentraties irriteert ozon de luchtwegen.
- Stikstofoxiden (NOₓ): ontstaan bij het snijden van gelegeerde staalsoorten en tasten op langere termijn de luchtwegen aan.
- Hexavalent chroom (Cr(VI)): dit is de gevaarlijkste stof op de lijst. Het komt vrij bij het snijden van roestvaststaal en is door het IARC (Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek) ingedeeld als klasse 1 kankerverwekkende stof voor de mens.
- Koolmonoxide (CO): kleurloos, reukloos en acuut gevaarlijk bij hogere concentraties. Risico is het grootst bij onvoldoende ventilatie of bij onderwatersnijden.
Ter vergelijking: bij gewoon lassen komen ook schadelijke stoffen vrij, maar de combinatie en concentratie bij plasmasnijden — zeker bij roestvaststaal — is aanzienlijk zwaarder. Gewone werkplaatsventilatie is hier echt niet voldoende.
Wat verplicht de ARBO-wetgeving?
De Arbowet is helder: werkgevers zijn verplicht om blootstelling aan gevaarlijke stoffen zo laag mogelijk te houden — en in elk geval onder de wettelijke grenswaarden te blijven. Die grenswaarden heten MAC-waarden (Maximaal Aanvaarde Concentratie).
Voor de stoffen die bij plasmasnijden vrijkomen, zijn de grenzen streng:
• Hexavalent chroom: maximaal 0,005 mg per kubieke meter lucht
• Mangaan: maximaal 0,02 mg per kubieke meter (inhaleerbare fractie)
• Ozon: maximaal 0,1 ppm bij kortdurende blootstelling
Om te bepalen of uw situatie aan deze normen voldoet, bent u als werkgever verplicht een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) uit te voeren. Daarin brengt u in kaart welke risico's medewerkers lopen, en welke maatregelen u neemt. Een gekwalificeerde leverancier van ontstoffingsinstallaties kan u helpen om met meetgegevens aan te tonen dat uw installatie voldoet.
Kort gezegd: als u met plasmasnijden werkt en geen adequate afzuiging heeft, bent u in overtreding — en stelt u uw medewerkers bloot aan risico's die te voorkomen zijn.
Hoe ziet een goede ontstoffingsoplossing eruit?
Er zijn drie bouwstenen, die in de praktijk vrijwel altijd gecombineerd worden:
1. Een snijtafel met ingebouwde afzuiging
De meest effectieve aanpak is bronafzuiging: de rook en het stof worden afgezogen precies op de plek waar ze ontstaan — direct onder het snijvlak. Zo verspreidt er niets door de werkruimte.
Dit werkt via een segmentensysteem: de snijtafel is opgedeeld in zones, en de afzuiging is actief in het segment waar de snijkop zich bevindt. Dat is niet alleen effectiever, maar ook energiezuiniger dan het continu afzuigen van de hele tafel.
De Novodek®-snijtafel van UC Technologies is op dit principe gebouwd: modulair, geschikt voor plaatdiktes tot 500 mm, en gepatenteerd op het afvangrendement. Geschikt voor plasma-, autogeen- en lasersnijden.
2. Een filtratiesysteem achter de afzuiging
De afgezogen lucht moet gefilterd worden voordat die weer in de hal of buiten terechtkomt. Welk filter het beste werkt, hangt af van wat u snijdt:
- HEPA-filters: houden fijnstof en metaaldeeltjes tegen. Standaard bij vrijwel elke opstelling.
- Actief koolfilters: binden gassen zoals ozon en vluchtige stoffen. Nodig bij plasmasnijden in gesloten ruimtes.
- Combinatiefilters: voor de zwaarste toepassingen, zoals het snijden van roestvaststaal of gelegeerd staal, waarbij meerdere schadelijke stoffen tegelijk vrijkomen.
3. Ruimteventilatie als aanvulling
In grote hallen of bij wisselende werkposities kan ruimteventilatie helpen om de achtergrondconcentratie laag te houden. Maar: ruimteventilatie vervangt bronafzuiging nooit. Het verdunt de lucht — het reinigt die niet voldoende om aan de MAC-waarden te voldoen.
Waar let u op bij de keuze van een leverancier?
Een entstoffingsinstallatie voor plasmasnijden is maatwerk. De juiste afzuigcapaciteit hangt af van het type plasma (lucht, stikstof of zuurstof als procesgas), de plaatdikte, het materiaalsoort en de afmetingen van uw werkruimte. Een leverancier die dat allemaal afdoet met een standaard offerte, begrijpt het probleem niet.
Let bij uw keuze op:
- Aantoonbare ervaring met plasmasnijprocessen: niet alleen met ventilatie in het algemeen.
- Bereidheid om uw locatie te bezoeken en de situatie te beoordelen: een goede adviseur stelt vragen voordat hij een oplossing noemt.
- Mogelijkheid tot RI&E-ondersteuning en metingen: zodat u zwart op wit kunt aantonen dat uw installatie voldoet.
- CE-markering en ARBO-conformiteit: van alle geleverde componenten.
- Servicemogelijkheden en onderhoudscontracten: want een installatie die niet onderhouden wordt, presteert snel minder.
- Referenties in de metaalverwerkende industrie: vraag gerust naar vergelijkbare projecten.
Een serieuze leverancier bezoekt uw productielocatie en werkt een oplossing uit op basis van uw werkelijke situatie — niet op basis van een standaard uit de catalogus.
UC Technologies: ingenieursbureau voor industriële luchtkwaliteit
UC Technologies ontwerpt en realiseert al meer dan twintig jaar luchtkwaliteitsoplossingen voor de industrie. Wij zijn merkonafhankelijk en bouwen installaties op maat — van de eerste analyse tot de oplevering en het onderhoud.
Onze Novodek®-snijtafels worden al tientallen jaren dagelijks ingezet bij bedrijven die met plasma, autogeen en laser snijden. Het ontwerp is gepatenteerd op afvangrendement en koeling, en de installaties voldoen aan alle geldende ARBO- en milieunormen.
Wij helpen u met:
- Een vrijblijvend locatiebezoek en maatwerkadvies
- Engineering, levering en installatie van het volledige systeem
- Onderhoud en servicecontracten
- Ondersteuning bij uw RI&E en het aantonen van normnaleving
Wilt u weten of uw huidige situatie voldoet — of gewoon weten wat de mogelijkheden zijn?
Bel ons op +31 (0)418 68 08 44 of stuur een e-mail naar