wat u moet weten over een goede ontstoffingsinstallatie
Thermisch spuiten is een veelgebruikte techniek om metaallagen op een ondergrond aan te brengen. Of het nu gaat om corrosiebescherming, slijtagebestendigheid of herstel van componenten: het resultaat is indrukwekkend. Maar het proces brengt ook risico's met zich mee. Tijdens het spuiten komen fijne metaaldeeltjes, oxiden en aerosolen vrij die schadelijk kunnen zijn voor mens en omgeving. Een goede ontstoffingsinstallatie is dan ook geen luxe, maar een noodzaak.
In dit artikel leggen we uit welke stoffen vrijkomen bij thermisch spuiten, welke risico's dat met zich meebrengt en waar een goede ontstoffingsinstallatie aan moet voldoen
Wat is thermisch spuiten?
Bij thermisch spuiten wordt een materiaal — meestal een metaal of legering — verhit tot het smelt of bijna smelt, en vervolgens met hoge snelheid op een oppervlak gespoten. De druppeltjes hechten zich aan de ondergrond en vormen een beschermende laag. Er zijn verschillende varianten:
- Vlambespuiten: materiaal wordt gesmolten in een gasvlam
- Draadspuiten: een metaaldraad wordt afgeschoten via een vlam of boog
- Boogspuiten (ook wel metaalboogspuiten): elektrische boog smelt twee draden
- HVOF (High Velocity Oxy-Fuel): zeer hoge snelheid voor dichte, harde coatings
- Plasmaspraying: gebruik van plasma bij extreme temperaturen
Elk van deze processen heeft zijn eigen karakteristieken, maar ze hebben één ding gemeen: ze produceren fijnstof, metalige nevels en verbrandingsproducten die in de lucht terechtkomen.
Welke stoffen komen vrij?
De aard van het stof dat vrijkomt bij thermisch spuiten hangt af van het gebruikte materiaal. Veelgebruikte materialen zijn zink, aluminium, koper, nikkel, chroom en diverse legeringen. De vrijkomende stoffen omvatten:
- Metaalstof en metaalrookdeeltjes (submicron tot enkele micrometers)
- Metaaloxiden (ontstaan door reactie met zuurstof)
- Overspraynevel (niet-gehechte druppeltjes die in de lucht blijven zweven)
- Verbrandingsgassen bij processen met open vlam of boog
Vooral de fijnste deeltjes — kleiner dan 10 micrometer (PM10) en zeker kleiner dan 2,5 micrometer (PM2,5) — zijn gevaarlijk. Ze dringen diep in de luchtwegen door en kunnen na langdurige blootstelling leiden tot COPD, astma, longfibrose of kanker. Sommige metalen, zoals chroom(VI) of nikkelverbindingen, zijn bovendien als carcinogeen geclassificeerd.
Wat zijn de wettelijke eisen?
In Nederland is de werkgever verplicht om blootstelling aan gevaarlijke stoffen op de werkplek te beheersen. Dit is vastgelegd in de Arbowet en het Arbeidsomstandighedenbesluit. De wettelijke grenswaarden voor blootstelling worden uitgedrukt in MAC-waarden (Maximaal Aanvaarde Concentratie). Voor metaalstof gelden strenge limieten die op de werkplek niet mogen worden overschreden.
Naast de MAC-waarden speelt de ATEX-richtlijn een rol wanneer metaalstof explosief kan zijn. Fijn aluminiumstof of magnesiumstof kan bij bepaalde concentraties ontbranden of ontploffen. In die gevallen zijn aanvullende eisen van kracht voor de installatie en de ruimte.
Een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) is het startpunt om te bepalen welke maatregelen nodig zijn.
Wat doet een goede ontstoffingsinstallatie?
Een doeltreffende ontstoffingsinstallatie voor thermisch spuiten heeft twee kerntaken: het afvangen van stof zo dicht mogelijk bij de bron, en het reinigen van de afzuiglucht voordat die wordt afgevoerd naar buiten of teruggeblazen wordt in de werkruimte.
De belangrijkste onderdelen zijn:
- Lokale afzuiging: een op maat gemaakte afzuigkap of cabine die het spuitproces zo dicht mogelijk omsluit, zodat stof niet kan verspreiden
- Filtratie: afhankelijk van het stoftype worden filterkasten ingezet met doekfilters, HEPA-filters of een combinatie
- Scheidingsstap: voor zware of grove deeltjes kan een cycloon of impactor als voorfase dienen
- Explosiebeveiliging: bij brandbaar stof zijn vonkvangers, explosiepanelen of onderdrukcellen vereist
- Regelunit en monitoring: bewaking van filterdruk, debieten en luchtkwaliteit in de ruimte
Maatwerk is hierbij essentieel. De installatie moet passen bij het specifieke spuitproces, de ruimte en het gebruikte materiaal. Een standaardoplossing schiet tekort als de procesomstandigheden of de materialen bijzondere risico's met zich meebrengen.
Terugwinning van materiaal
Een bijkomend voordeel van een goede ontstoffingsinstallatie is dat het opgevangen metaalstof in sommige gevallen hergebruikt kan worden. Dit is met name interessant bij dure legeringen of edelmetalen. De installatie fungeert dan niet alleen als veiligheidsmaatregel, maar ook als een economisch verantwoorde investering.
Conclusie
Thermisch spuiten vraagt om een professionele aanpak van luchtkwaliteit en stofbeheersing. De risico's voor medewerkers zijn reëel, de wettelijke verplichtingen zijn duidelijk en de gevolgen van onvoldoende maatregelen kunnen ernstig zijn — voor de gezondheid én voor de organisatie.
Een goede ontstoffingsinstallatie is daarom geen bijzaak. Ze vraagt om kennis van het proces, de vrijkomende stoffen, de geldende normen en de juiste technische oplossingen. UC Technologies heeft ruime ervaring met het ontwerpen en realiseren van maatwerk-luchtkwaliteitsystemen voor industriële toepassingen, waaronder metaliseren en thermisch spuiten.
Wilt u weten of uw huidige situatie voldoet — of gewoon weten wat de mogelijkheden zijn?
Bel ons op +31 (0)418 68 08 44 of stuur een e-mail naar
We denken graag vrijblijvend met u mee.